Hulst, Basiliek Heilige Sint Willibrordus
Rooms Katholieke Parochie Oost-Zeeuws-Vlaanderen - Steenstraat 2

- OrgeloverzichtAndere orgels in Hulst -

Kerkgebouw
De Sint Willibrordusbasiliek in Hulst dateerd uit de tweede helft van de 15e en de eerste helft van de 16e eeuw. Mogelijk is de onderbouw van de toren uit de 14e eeuw.
Na de reformatie kwam het kerkgebouw in handen van de protestanten, maar vanaf 1807 maakten de katholieken gebruik van het koor van de kerk. Nadat de Hervormde Gemeente tot 1930 mede van het kerkgebouw gebruik heeft gemaakt, werd de scheiding tussen koor en schip verwijderd en is de kerk thans uitsluitend bij de Rooms Katholieke Parochie van Hulst in gebruik.
De kerktoren werd tijdens gevechtshandelingen in 1944 verwoest. Na de oorlog werd een nieuwe spits in moderne stijl op de toren geplaatst.


Situatie tot 1944. © Reliwiki

Orgel
In 1612 bouwde de Belgische orgelbouwer Louis Isoré een orgel voor de Sint Willibrordusbasiliek in Hulst.

De mogelijk oorspronkelijke dispositie van het Isoré-orgel (1612):

Manuaal:
Prestant
Holpijp
Octaaf
Holfluijt
Octaef
Quint
Octaef
Cornet disc.
Sexquialter disc.
Mixtuer
Trompet
 


8 voet
8 voet
4 voet
4 voet
2 voet
1 1/2 voet
1 voet
V sterk
II sterk
VII sterk
8 voet

Overige gegevens:
Manuaalomvang: C-a''
Pedaalomvang: ?
Stemming: ?
Toonhoogte: a’ = 440 Hz
Tractuur:
 mechanische sleepladen

 

 

In 1664 maakte beeldhouwer Philips Talboom twee beelden voor de zijvelden.
Een halve eeuw later, in 1704, opperde Jacob Cool uit Rotterdam om een volledig nieuw orgel in de oude kas te bouwen. Dit plan vond geen doorgang maar het werd wel in 1764-1766 grondig verbouwd waarbij ondermeer nieuwe windladen werden gemaakt en de dispositie is gewijzigd. Mogelijk zijn deze werkzaamheden door orgelbouwer Delhaye uit Antwerpen uitgevoerd.

De dispositie van het Isoré-orgel (1612) vanaf 1766:

Manuaal:
Prestant
Holpijp
Octaaf
Fluit
Nasard
Octaaf
Fluit
Cornet disc.
Sexquialter disc.
Tertiaan
Mixtuur
Scherp
Trompet
 


8 voet
8 voet
4 voet
4 voet
3 voet
2 voet
2 voet
V sterk
II sterk



8 voet

Pedaal:
Subbas 16 voet

Overige gegevens:
Manuaalomvang: C-c'''
Pedaalomvang: C-d'
Stemming: ?
Toonhoogte: a’ = 440 Hz
Tractuur:
 mechanische sleepladen

 

 

Toen in 1807 eveneens de rooms katholieken van het kerkgebouw gebruik gingen maken, namen zij uit hun oude schuilkerk hun orgel mee, een viervoets orgel dat in 1775 was gebouwd door een Vlaamse orgelmaker.
In 1915 werkte de firma Standaart aan het het Isoré-orgel waarbij de dispositie werd gewijzigd. Dit gebeurde ook bij werkzaamheden in 1923 door A.S.J. Dekker.

De dispositie van het Isoré-orgel (1612) vanaf 1923:

Manuaal:
Prestant
Holpijp
Fluit
Vox Celeste
Octaaf
Fluit
Viola
Nasard
Octaaf
Cornet disc.
Sexquialter bas/disc.
Cimbaal
Mixtuur
Trompet
Clairon
 


8 voet
8 voet
8 voet
8 voet
4 voet
4 voet
4 voet
3 voet
2 voet
V sterk
II sterk
III sterk
IV sterk
8 voet
4 voet

Pedaal:
Subbas 16 voet

Werktuiglijke registers:
Tremulant

 

Overige gegevens:
Manuaalomvang: C-c'''
Pedaalomvang: C-d'
Stemming: ?
Toonhoogte: a’ = 440 Hz
Tractuur:
 mechanische sleepladen

Het orgel werd na de verwijdering van de scheiding tussen koor en schip in 1930, in 1936 gerestaureerd door de firma Vermeulen uit Alkmaar. Hierbij werd besloten om het Isoré-orgel te restaureren met materiaal uit het Vlaamse orgel uit 1775. Vermeulen gebruikte voor de windlade een exemplaar van Cavaillé-Coll uit het Paleis van Volksvlijt te Amsterdam. Dat Cavaille-Coll-orgel staat nu overigens in de Philharmonie in Haarlem. Het gerestaureerde orgel werd voorzien van een open pijpenfront en opgesteld in het noordertransept. De oude kas met klaviatuur bleef op de westelijke galerij achter.

De dispositie van het Isoré-orgel (1612) vanaf 1936:

Manuaal:
Prestant
Holpijp
Zwitersepijp
Octaaf
Roerfluit
Quintfluit
Superoctaaf
Cornet disc.
Sexquialter
Cimbaal
Mixtuur
Trompet
 


8 voet
8 voet
8 voet
4 voet
4 voet
2 2/3 voet
2 voet
V sterk
II sterk
III sterk
IV sterk
8 voet

Pedaal:
Subbas 16 voet

Werktuiglijke registers:
Tremulant

Overige gegevens:
Manuaalomvang: C-c'''
Pedaalomvang: C-d'
Stemming: ?
Toonhoogte: a’ = 440 Hz
Tractuur:
 elektro-pneumatische kegelladen

 

In 1963 werd besloten om het Isoré-orgel te reconstrueren onder advies van Hans van der Harst en Cor Edskes, waarbij het orgel werd uitgebreid met een tweede klavier en vrij pedaal. Hierbij werd onder meer het materiaal van het Vlaamse orgel uit 1775 opnieuw gebruikt. De werkzaamheden werden uitgevoerd door de firma D.A. Flentrop uit Zaandam. In 1972 werd het instrument opnieuw in gebruik genomen.

De dispositie van het Isoré-orgel (1612) vanaf 1972:

Grand Orgue:
Montre
Bourdon
Prestant
Flute
Nasard
Doublette
Quarte de Nasard
Tierce
Mixture
Cymbale
Cornet disc.
Sexquialter bas/disc.
Trompette bas/disc.
Clairon
 


8 voet
8 voet
4 voet
4 voet
2 2/3 voet
2 voet
2 voet
1 3/5  voet
IV ster
III sterk
V sterk
II sterk
8 voet
4 voet

Positiv:
Bourdon
Quintadienne
Prestant
Flute
Doublette
Larigot
Fourniture
Cornet disc.
Régale
Cromhorne


8 voet
8 voet
4 voet
4 voet
2 voet
1 1/3 voet
III sterk
III sterk
8 voet
8 voet

Pedaal:
Bourdon
Montre
Flute
Octave
Bombarde
Trompette
Clairon


16 voet
8 voet
8 voet
4 voet
16 voet
8 voet
4 voet

Werktuiglijke registers:
Tirasse Grand Orgue
Tirasse Positif
Accouplement Grand Orgue-Positiv

 

Overige gegevens:
Manuaalomvang: CD-d''' (Grand Orgue)/C-d''' (Positiv)
Pedaalomvang: C-f'
Stemming: Evenredig zwevend
Toonhoogte: a’ = 440 Hz
Tractuur:
 mechanische sleepladen

Voormalig orgel in het schip van de kerk
Vanaf 1808 maakten de rooms katholieken in Hulst naast de protestanten eveneens gebruik van de Sint Willibrordusbasiliek in Hulst. Zij namen hun orgel uit de schuilkerk mee, in 1775 gebouwd door een Vlaamse bouwer.

De dispositie van het ?-orgel (1775):

Manuaal:
Bourdon
Prestant
Nasard
Fluit
Terts
Cornet disc.
Sesquialter
Fourniture
Cimbel
Trompet bas/disc.
Clairon bas/disc.


8 voet
4 voet
3 voet
2 voet
1 3/5 voet
V sterk
II sterk


8 voet
4 voet

Overige gegevens:
Manuaalomvang: ?
Pedaalomvang: ?
Stemming: ?
Toonhoogte: a’ = 440 Hz
Tractuur:
 mechanische sleepladen

 

 

Het werd in 1936 gebruikt voor de restauratie van het Isoré-orgel (zie boven).

Koororgel
Nadat men zich vanaf 1949 in de Sint Eligiuskerk in Oostburg met een elektronisch orgelimitaat behielp, werd in 1969 een nieuw orgel gebouwd door de firma Vermeulen uit Weert. Hans van der Harst trad hierbij op als adviseur.

De oorspronkelijke dispositie van het voormalige huisorgel (voor 1806):

Manuaal:
Holpijp
Prestant
Roerfluit
Octaaf
Mixtuur


8 voet
4 voet
4 voet
2 voet
III sterk

Pedaal:
Aangehangen


 

 

Werktuiglijke registers:
Tremulant
Ventiel

 

Overige gegevens:
Manuaalomvang: ?
Pedaalomvang: ?
Stemming: ?
Toonhoogte: a’ = ? Hz
Tractuur:
mechanische sleepladen

 

 

Het Vermeulen-orgel werd in 2006 vervangen door een ander instrument, waarna het werd overgebracht naar de basiliek Heilige Willibrordus in Hulst.

Geraadpleegde bronnen

Broekhuizen Senior, George Hendricus (ca. 1850-1862)
Orgelbeschrijvingen
Amsterdam, Vereniging voor Nederlandse Muziekgeschiedenis (1986)

Kluiver, J.H. (1976)
Historische Orgels in Zeeland, deel III
Middelburg, Mededelingen van het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen, 1974

Orgelarchief P. Sevestre

 

Met dank aan

P. Bron

M. Mangnus

 

- Terug naar de top van deze pagina -