Kloosterzande, Hof te Zandekerk
Protestantse Kerk Hulst-Hontenisse - Willem de Zwijgerlaan 2

- Orgeloverzicht - Andere orgels in Kloosterzande -

Kerkgebouw
In de 13e eeuw werd bij de uithof "Hof te Zande" van de cisterciŽnzer abdij Ter Duinen in BelgiŽ een kapel gebouwd. Deze uithof werd in 1348 samen met de andere uithoven van de abdij Ter Duinen door de inwoners van Gent verwoest, waarna de monniken echter hun gebouwen weer herstelden.
Tijdens de Tachtigjarige oorlog raakte "Hof te Zande" opnieuw zwaar beschadigd. Het verwoeste schip van de kapel werd in 1609 opnieuw opgebouwd met kloostermoppen van de niet meer herbouwde uithof.
In 1922 werd de kerk gerestaureerd onder leiding van architect A.A. Kok.



Eerste orgel
De Hervormde Gemeente van Hontenisse (Kloosterzande) besloot in 1841 een kerkorgel aan te schaffen. De
Middelburgse orgelmakers Preuninger & Mennes boden aan voor f1100,- een nieuw orgel te maken, waar de gemeente niet op in ging. Men besloot namelijk een 'groot huisorgel' aan een zekere timmerman Willems uit Middelburg aan te kopen. Muziekonderwijzer J.W. Schuurmans, 'muziekkenner' Snijders en orgelmaker Lohman onderzochten dit orgel en keurden het goed, waarna Preuninger & Mennes het te Kloosterzande plaatsten. Hierbij maakten zij een nieuwe orgelkas met houten imitatiepijpen. Volgens de dispositie-opgave van Broekhuyzen was het orgel 'fraay van toon en zeer goed tot deze kerk ingericht'. Maker en jaartal van bouw zijn onbekend. Er zijn geen vermeldingen van wijzigen van de dispositie bij het plaatsen in Kloosterzande. In de zomer van 1842 werd het in gebruik genomen.

De dispositie van het ?-orgel (?) vanaf 1842:

Manuaal:
Prestant disc.
Holpijp
Prestant
Fluit
Quint
Octaaf
Fluit bas
Superoctaaf
Cornet disc.
Kromhoorn bas/disc.


8 voet
8 voet
4 voet
4 voet
3 voet
2 voet
2 voet
1 voet
III sterk
8 voet

Pedaal:
Aangehangen

 

Werktuiglijke registers:
Tremulant
Ventil
Afsluiting

 

Overige gegevens:
Manuaalomvang: ?
Pedaalomvang: ?
Stemming: ?
Toonhoogte: aí = ?
Tractuur: Mechanische sleepladen

Preuninger stemde, getuige potloodaantekeningen in de kas, het orgel tot 1850. Daarna kreeg J.F. Klein het instrument in onderhoud. In 1855 heeft hij het front geverfd en de frontpijpen gefolied en verguld. Ook de registerknoppen werd gelakt. Tot 1874 hadden J.C. Klein en J.J. Klein het onderhoud. De laatstgenoemde stemde het orgel tot minimaal 1881.
Dit instrument werd in 1927 vervangen door een nieuw pneumatisch orgel van de firma Standaart, waarbij het oude front werd gebruikt.

Tweede orgel
In 1927 bouwde de firma A. Standaart een nieuw orgel achter het oude front van Preuninger & Mennes uit 1842.

De oorspronkelijke dispositie van het Standaart-orgel (1927):

Manuaal:
Prestant
Holpijp
Viola di Gamba
Flute


8 voet
8 voet
8 voet
4 voet

Pedaal:
Aangehangen

Superoctaafkoppel

 

Overige gegevens:
Manuaalomvang: C-f3
Pedaalomvang: C-d1
Stemming: Evenredig zwevend
Toonhoogte: a' = 440 Hz
Tractuur: Pneumatische kegelladen

 

 

In 1965 heeft A. Nijsse de Flute 2' veranderd tot een Octaaf 2' en de Viola di Gamba 8' werd gewijzigd in een Octaaf 4'.

De dispositie van het Standaart-orgel (1927) vanaf 1965:

Manuaal:
Prestant
Holpijp
Octaaf
Octaaf


8 voet
8 voet

4 voet
2 voet

Pedaal:
Aangehangen (permanent)

Superoctaafkoppel

 

Overige gegevens:
Manuaalomvang: C-f3
Pedaalomvang: C-f3
Stemming: Evenredig zwevend
Toonhoogte: a' = 440 Hz
Tractuur: Pneumatische kegelladen

 

 

In 1985 werd het Standaart-orgel vervangen.

© Collectie A. van Beek.

Huidig orgel
Nadat het Standaart-orgel gebreken begon te vertonen, werd besloten achter het front van de orgelbouwers Preuninger & Mennes opnieuw een nieuw orgel te bouwen. De firma Nijsse uit Oud-Sabbinge voerde de werkzaamheden uit. Dit was het eerste orgel dat deze orgelbouwer vervaardigde onder toezicht van de Orgelcommissie van de Nederlands Hervormde Kerk. Adviseur was Aart van Beek.

De oorspronkelijke dispositie van het Nijsse-orgel (1985):

Manuaal:
Prestant disc.
Holpijp bas/disc.
Prestant
Fluit
Quint bas/disc.
Octaaf


8 voet
8 voet

4 voet
4 voet
3 voet
2 voet

Pedaal:
Aangehangen

 

Overige gegevens:
Manuaalomvang: C-f'''
Pedaalomvang: C-d'
Stemming: Gemodernificeerde Werckmeister III
Toonhoogte: a' = 440 Hz
Tractuur: mechanische sleeplade

 

 

De oorspronkelijk gereserveerde plaats voor een Cornet III is later opgevuld.

De dispositie van het Nijsse-orgel (1985) vanaf ?:

Manuaal:
Prestant disc.
Holpijp bas/disc.
Prestant
Fluit
Quint bas/disc.
Octaaf
Cornet disc.


8 voet
8 voet

4 voet
4 voet
3 voet
2 voet
III sterk

Pedaal:
Aangehangen

 

Overige gegevens:
Manuaalomvang: C-f'''
Pedaalomvang: C-d'
Stemming: Gemodernificeerde Werckmeister III
Toonhoogte: a' = 440 Hz
Tractuur: mechanische sleeplade

 

 


Geraadpleegde bronnen

Broekhuizen Senior, George Hendricus (ca. 1850-1862)
Orgelbeschrijvingen
Amsterdam, Vereniging voor Nederlandse Muziekgeschiedenis (1986)

Kluiver, J.H. (1976)
Historische Orgels in Zeeland, deel III
Middelburg, Mededelingen van het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen, 1974

Met dank aan

A. van Beek
G. Groenewegen

 

- Terug naar de top van deze pagina -