Kortgene, Dorpskerk
Protestantse Gemeente - Hoofdstraat

- Orgeloverzicht - Andere orgels in Kortgene

Kerkgebouw
K
ortgene wordt voor het eerst als parochie vermeld in 1247. Door de stormvloed van 1 november 1532 werd het eiland Noord-Beveland geheel door de zee verzwolgen. Na de eerste bedijking in 1598 werd pas in 1648 de Stadspolder waarin Kortgene lag, bedijkt. Het dorp heeft dus ruim 150 jaar onder water gestaan. Al deze tijd heeft de kerktoren van Kortgene boven het water uitgestoken. Rond 1680 werd het dorp Kortgene herbouwd en werd een nieuwe kerk gebouwd. De oude toren werd hierbij 'verpakt' in nieuwe bakstenen muren waardoor de totale dikte van de torenmuren tegenwoordig 1 meter is. De kerk werd ingewijd op 14 april 1688.
Opmerkelijk is het verhaal van de klok: Admiraal Tromp werd in 1647 uitgezonden om de Fransen aan te vallen en hij zeilde naar het eilandje Normoutier waarbij het eiland werd veroverd. Toen de Hollanders na drie weken vertrokken, was de oorlogsschatting nog niet betaald en kreeg de bevolking enkele weken uitstel. Uiteindelijk werden zes gijzelaars en zes kerkklokken meegevoerd als krijgsbuit. Twee van deze klokken zijn nog bekend: de Marianne hangt in de kerk te Oud-Loosdrecht en de Suzanne werd naar Kortgene vervoerd. In de Tweede Wereldoorlog werd de klok door de bezetter weggehaald om omgesmolten te worden. Het schip zonk echter op het IJsselmeer waar na de bevrijding de klokken konden worden opgevist. De 'Suzanne' hangt sinds die tijd weer in de toren van de Kortgeense dorpskerk.
In 1754 werd de kerk voor het eerst gerestaureerd, in 1955 kreeg de kerk haar meest recente restauratie.
Door last van zoutinwerking als gevolg van waterschade in 1908 en 1953 zijn er plannen om de muren van het kerkgebouw te herstellen. 

Eerste orgel
Zie voor de geschiedenis van het Schmidt-orgel uit 1794, in 1819 aangekocht door de Hervormde Kerk te Kortgene, de voormalig Gereformeerde Gemeente te Borssele, waar het instrument tot 2002 gestaan heeft.

Huidig hoofdorgel
Ter vervanging van het oude Schmidt-orgel uit 1795, sinds 1819 eigendom van de Hervormde Gemeente Kortgene, plaatste
de firma L. van Dam & Zonen in 1905 een nieuw orgel in de Dorpskerk te Kortgene.
Het geheel wekt de indruk van een destijds gebruikelijk type balustrade-orgel met een speeltafel aan de zijkant. Dat is hier waarschijnlijk om zomin mogelijk zitplaatst op de gaanderij te verliezen, dwars geplaatst. De frontzijde van het instrument werd nu een gesloten zijwand en de oorspronkelijk als zijwand bedoelde kaswand werd nu geopend, van pijpen voorzien en zo tot front gepromoveerd. Het instrument is in een diepe kas geplaatst; de lade ligt overlangs zodat de slepen direct met de registertrekkers zijn verbonden.

De oorspronkelijke dispositie van het Van Dam-orgel (1905):

Manuaal:
Bourdon
Prestant
Holpijp
Violoncel
Octaaf
Roerfluit
Octaaf
Cornet disc.
Trompet basc./disc.


16 voet
8 voet
8 voet
8 voet
4 voet
4 voet
2 voet
IV sterk
8 voet

Pedaal:
Aangehangen


 

 

Werktuiglijke registers:
Tremulant
Ventiel

 

Overige gegevens:
Manuaalomvang: C-g
Pedaalomvang: C-f?
Stemming: evenredig zwevend
Toonhoogte: a = 440 Hz
Tractuur: mechanische sleeplade

 

 

Van de Cornet is op een onbekend moment na 1973 het terskoor verwijderd.
In 2007 is het orgel voorzien van een nieuw pedaal met de omvang C-d' en een bijpassende orgelbank. Het werk werd uitgevoerd door de firma A. Nijsse & Zoon te Oud-Sabbinge.

De dispositie van het Van Dam-orgel (1905) vanaf 2007:

Manuaal:
Bourdon
Prestant
Holpijp
Violoncel
Octaaf
Roerfluit
Octaaf
Cornet disc.
Trompet basc./disc.


16 voet
8 voet
8 voet
8 voet
4 voet
4 voet
2 voet
III sterk
8 voet

Pedaal:
Aangehangen


 

 

Werktuiglijke registers:
Tremulant
Ventiel

 

Overige gegevens:
Manuaalomvang: C-g
Pedaalomvang: C-d'
Stemming: evenredig zwevend
Toonhoogte: a = 440 Hz
Tractuur: mechanische sleeplade

 

 


Koororgel
In 1988 bouwde Orgelbouwer A. Nijsse & Zoon te Oud-Sabbinge een orgel voor de kapel van het Oosterschelde Ziekenhuis in Goes. Adviseur bij de bouw was Kees van Eersel, organist van de Grote- of Maria Magdalenakerk in Goes. Het instrument bezit 5 stemmen op het manuaal en een aangehangen pedaal.

 De dispositie van het Nijsse-orgel (1988):

Manuaal:
Holpijp
Prestant
Fluit
Octaaf
Nasard


8 voet
4 voet
4 voet
2 voet
1 1/3 voet

Pedaal:
Aangehangen


 

Werktuiglijke registers:
Tremulant

 

Overige gegevens:
Manuaalomvang: C-f
Pedaalomvang: C-d
Stemming: evenredig zwevend
Toonhoogte: a = 440 Hz
Tractuur: mechanische sleeplade

 

Nadat in 2010 het Oosterscheldeziekenhuis in Goes is gefuseerd met het Streekziekenhuis Walcheren in Vlissingen tot Admiraal de Ruyterziekenhuis, werd de kapel van het Goesse ziekenhuis gesloten. Het orgel werd in oktober 2010 overgeplaatst naar de Dorpskerk in Kortgene, waar het rechts voor in de kerk een plaats kreeg als koororgel. De overplaatsing werd uitgevoerd door de firma A. Nijsse & Zonen.


Situatie te Goes tot 2010.

 

 

Geraadpleegde literatuur

Hervormde Gemeente Kortgene (2008)
Artikel over de Hervormde Gemeente van Kortgene

Kluiver, J.H. (1973)
Historische Orgels in Zeeland, deel I Noord- en Zuid-Beveland
Middelburg, Mededelingen van het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen, 1973

Molenaar, R. (2012)
In ziekenhuis Goes verdween ziekenhuiskapel, in Reformatorisch Dagblad, 26 juli 2012.

Stichting Utrechts Orgelarchief Maarten Vente

Website PG Kats-Kortgene

Met dank aan
P. Bron
Dhr. Borselaar

 

- Terug naar de top van deze pagina -