Middelburg, (voormalig) Waalse Kerk
Voormalig Waalse Gemeente -  Spanjaardstraat

- Orgeloverzicht - Andere orgels in Middelburg -

Kerkgebouw
Tussen de Spanjaarstraat en de Sint Pieterstraat lag in de late middeleeuwen een klooster dat door de Begarden werd bewoond. De kloosterkerk werd al in 1575 aan de kort daarvoor ontstane Waals-Hervormde Gemeente in gebruik gegeven die het al snel als eigendom overnam.
Op vrijdagmiddag 17 mei 1940 werd de Waalse Kerk verwoest bij het stadsbombardement.
Na de Tweede Wereldoorlog kregen de Walen geen eigen kerkgebouw meer. Nadat de gemeente jarenlang gebruik maakte van de
Doopsgezinde Kerk in Middelburg, kerkt de gemeente sinds 2006 in de Engelse Kerk.


Foto : De monumenten van Middelburg

Eerste orgel
Het eerste orgel van de Waalse Kerk in Middelburg werd in 1656 geplaatst. Waarschijnlijk werd het instrument gebouwd door Nicolaas van Haeghen. Het was een geschenk van koopkam Abraham Duvelaer.
In 1703 is het orgel van de kleine galerij naar de grote galerij aan de westzijde van de kerk verplaatst en met 2 stemmen uitgebreid. Waarschijnlijk zijn deze werkzaamheden uitgevoerd door orgelmaker Jacob Cools.
In 1747 werd het Van Haeghen-orgel sterk vergroot door J.F. Moreau uit Rotterdam. Timmerman Willem de Meester leverde hiervoor een nieuwe kas.

De dispositie van het voormalige Van Hagen?-orgel (1656) vanaf 1747:

Manuaal:
Prestant
Holpijp
Octaaf
Fluit
Quint basc./disc.
Octaaf
Quint
Mixtuur
Cornet disc.
Trompet


8 voet
8 voet
4 voet
4 voet
3 voet
2 voet
1 1/2 voet
II-III sterk
IV ster
8 voet

Pedaal:
Aangehangen



 

 



 

Overige gegevens:
Manuaalomvang: C-d?
Pedaalomvang: C-d
Stemming: evenredig zwevend?
Toonhoogte: a = 440 Hz'
Tractuur: mechanische sleepladen

 

 

 

In 1815 vergrootte stadsorgelmaker Frederik van der Weele het orgel met vier stemmen, verdubbelde de Prestant 8' en Octaaf 2' in de discant en vergrootte de samenstelling van de Mixtuur en Cornet. Daarnaast breidde hij de klavieromvang uit en bracht een geheel nieuw rugpositief aan van 9 stemmen.

De dispositie van het voormalige Van Hagen?-orgel (1656) vanaf 1815:

Hoofdwerk:
Bourdon basc./disc.
Prestant
Holpijp
Quintadeen
Octaaf
Fluit
Quint
Octaaf
Mixtuur III-VI sterk basc./disc.
Cornet disc.
Sesquialter disc.
Trompet basc./disc.
Vox Humana basc./disc.


16 voet
8 voet
8 voet
8 voet
4 voet
4 voet
3 voet
2 voet
VI sterk
VI sterk
III sterk
8 voet
8 voet

Rugwerk:
Prestant disc.
Holpijp
Viola di Gamba
Prestant
Roerfluit
Nasard
Nachthoorn
Flageolet
Dulciaan basc./disc.


8 voet
8 voet
8 voet
4 voet
4 voet
3 voet
2 voet
1 voet
8 voet

 



 

Werktuiglijke registers:
Koppel Hoofdwerk-Bovenwerk
Koppel Pedaal-Hoofdwerk
Tremulant op het Hoofdwerk
Tremulant op het Rugwerk
Afsluiting op het Hoofdwerk
Afsluiting op het Rugwerk
Ventiel op het Rugwerk

 

Overige gegevens:
Manuaalomvang: C-f
Pedaalomvang: C-d
Stemming: evenredig zwevend
Toonhoogte: a = 440 Hz
Tractuur: mechanische sleepladen

 

In 1841 voerde de orgelbouwer Lohman diverse werkzaamheden aan het orgel uit.

Tweede orgel
In 1850 volgde een totale verbouwing van het Van Haeghen/Van der Weele-orgel uit respectievelijk 1656 en 1815.  W.H. Kam & H. van der Meulen te Rotterdam wijzigden dusdanig veel aan het orgel, dat kan worden gesproken van nieuwbouw met gebruikmaking van ouder materiaal. Het werk werd in hetzelfde jaar uitgevoerd als de werkzaamheden in de Voormalig Doopsgezinde Kerk in Middelburg. Het rugpositief van Van der Weele werd verwijderd. De windlade werd gebruikt voor een nieuw bovenwerk en waarschijnlijk is een groot deel van het pijpwerk van Van der Weele hergebruikt. Ook op het hoofdwerk werden diverse dispositiewijzigingen uitgevoerd. Er kwam een nieuwe kas met een eenvoudig vierkant front.  Evenals enkele jaren later in de Voormalig Doopsgezinde Kerk in Middelburg, werd een Eoline 8 als doorslaand tongwerk geplaatst op het bovenwerk.

De oorspronkelijke dispositie van het voormalige Kam & Van der Meulen-orgel (1850) met gebruikmaking van oudere materialen:

Hoofdwerk:
Bourdon
Prestant
Salicionaal
Holpijp
Octaaf
Fluit
Quint
Octaaf
Cornet
Trompet


16 voet
8 voet
8 voet
8 voet
4 voet
4 voet
3 voet
2 voet
V sterk
8 voet

Bovenwerk:
Holpijp
Fugara
Viola di gamba
Prestant
Roerfluit
Woudfluit*
Trompet
Eoline


8 voet
8 voet
8 voet
4 voet
4 voet
2 voet
8 voet
8 voet

Pedaal:
Aangehangen

 



 

Werktuiglijke registers:
Koppel Hoofdwerk-Bovenwerk
Koppel Pedaal-Hoofdwerk
Tremulant op het Rugwerk

 

 

Overige gegevens:
Manuaalomvang: C-f
Pedaalomvang: C-d
Stemming: evenredig zwevend
Toonhoogte: a = 440 Hz
Tractuur: mechanische sleepladen

* Volgens Broekuyzen een Nachthoorn 2'

In 1879 bracht C.P. van Sprang te Vlissingen een Subbas 16' aan voor het pedaal en vernieuwde de klaviatuur.

De dispositie van het voormalige Kam & Van der Meulen-orgel (1850) met gebruikmaking van oudere materialen vanaf 1879:

Hoofdwerk:
Bourdon
Prestant
Salicionaal
Holpijp
Octaaf
Fluit
Quint
Octaaf
Cornet
Trompet


16 voet
8 voet
8 voet
8 voet
4 voet
4 voet
3 voet
2 voet
V sterk
8 voet

Bovenwerk:
Holpijp
Fugara
Viola di gamba
Prestant
Roerfluit
Woudfluit*
Trompet
Eoline


8 voet
8 voet
8 voet
4 voet
4 voet
2 voet
8 voet
8 voet

Pedaal:
Bourdon 16 voet

 



 

Werktuiglijke registers:
Koppel Hoofdwerk-Bovenwerk
Koppel Pedaal-Hoofdwerk
Tremulant op het Rugwerk

 

 

Overige gegevens:
Manuaalomvang: C-f
Pedaalomvang: C-d
Stemming: evenredig zwevend
Toonhoogte: a = 440 Hz
Tractuur: mechanische sleepladen

* Volgens Broekuyzen een Nachthoorn 2'

Bij het Duitse bombardement aan het begin van de Tweede Wereldoorlog op 17 mei 1940 op Middelburg, is kerk en orgel in vlammen opgegaan. Hiermee is een waardevol orgel verloren gegaan.


Foto : Historische orgels in Zeeland

 

Geraadpleegde literatuur

Bloeme, J. de (1997)
De geschiedenis van de Waalse Kerk en haar orgels
Canaletoo/Repro-Holland

Kluiver, J.H. (1974)
Historische Orgels in Zeeland, deel II Walcheren
Middelburg, Mededelingen van het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen, 1974

Archief J.H. Kluiver

 

- Terug naar de top van deze pagina -