Vlissingen, (voormalig) Engelse Kerk
Voormalig Engelse Gemeente - Branderijstraat

- Orgeloverzicht - Andere orgels in Vlissingen -

Kerkgebouw
Na de Engelse bezetting tussen 1585 en 1616 en door de aanwezigheid van veel Britse zee- en kooplieden werd in Vlissingen een Engels-Presbyteriaanse gemeente gesticht.
Het noordelijke gedeelte van het transept van de
Grote- of Sint Jacobskerk werd hiertoe afgestaan aan de Engelse gemeente en een muur scheidde deze Engelse kerk af van de overige kerkruimte. Een fraaie poort voor de gevel van het Noordertransept was de ingang van de kerk. Overigens was deze ruimte voordien in gebruik bij de Waalse Gemeente te Vlissingen.
Bij de brand in de Sint Jacobskerk op 5 september 1911 werd de Engelse kerk geheel verwoest. Het gebouw is na herbouw niet meer in gebruik gekomen bij de Engelse Gemeente, aangezien men in 1914 een nieuw kerkgebouw in gebruik nam aan de Paul Krugerstraat dat was ontworpen door architect P.H. Cuypers. Nadat de Engelse Gemeente in 1919 werd opgeheven, werd het gebouw in gebruik genomen door de Vrijzinnig Hervormde Gemeene van Vlissingen.
In 1964 werd het kerkgebouw afgebroken aangezien het plaats moest maken voor een nieuw stadhuis.
Thans is op de plaats van het noordelijk deel van het transept van de 
Grote- of Sint Jacobskerk het Kerkelijk Bureau van de Protestantse Gemeente Vlissingen gevestigd.


Situatie tot 1911.
Foto : Zeven eeuwen Sint Jacobskerk

Orgel
Aangezien de gemeentezang veel te wensen liet , besloot de kerkeraad besloot de kerkeraad van de Engelse Gemeente in januari 1792 tot de bouw van een orgel. De bouw van het instrument werd gegund aan de stadsorgelmaker van Middelburg: Frederik van der Weele. Ruim een jaar later was het orgel klaar en na een keuring door Hendrik Spernay, organist te Vlissingen en de Middelburgse stadsorganist Willem Lootens, werd het orgel in 1793 in gebruik genomen. Van der Weele had het orgel namelijk zeer goed en fraai opgeleverd en had als toegift een Superoctaaf 1' op het onderklavier aangebracht.
Bij de bouw van dit orgel wordt een knecht vermeld. Vermoedelijk gaat het hier om Gerrit Hooghuis, de voorvader van het latere orgelbouwersgeslacht Hooghuis.

De oorspronkelijke dispositie van het voormalige Van der Weele-orgel (1793):

Bovenklavier:
Prestant disc.
Holpijp
Prestant
Quint
Octaaf
Mixtuur
Cornet
Basson basc.
Trompet disc.


8 voet
8 voet
4 voet
3 voet
2 voet
IV sterk
IV sterk
8 voet
8 voet

Onderklavier:
Holpijp
Dwarsfluit disc.
Fluit
Superoctaaf


8 voet
8 voet
4 voet
1 voet

Pedaal:
aangehangen

 

Werktuiglijke registers:
Manuaalkoppel basc./disc.
Tremulant
Ventiel

 

Overige gegevens:
Manuaalomvang: C-f
Pedaalomvang: C-c
Stemming: evenredig zwevend
Toonhoogte: a = 440 Hz
Tractuur: mechanische sleepladen

In 1900 werd het orgel gerepareerd door de fa. P.J. Vermeulen te Weert, waarbij een Viola di Gamba 8' disc. werd aangebracht, waarschijnlijk in plaats van de Dwarsfluit 8' disc.

De dispositie van het voormalige Van der Weele-orgel (1793) vanaf 1900:

Bovenklavier:
Prestant disc.
Holpijp
Prestant
Quint
Octaaf
Mixtuur
Cornet
Basson basc.
Trompet disc.


8 voet
8 voet
4 voet
3 voet
2 voet
IV sterk
IV sterk
8 voet
8 voet

Onderklavier:
Holpijp
Viola di Gamba disc.
Fluit
Superoctaaf


8 voet
8 voet
4 voet
1 voet

Pedaal:
aangehangen

 

Werktuiglijke registers:
Manuaalkoppel basc./disc.
Tremulant
Ventiel

 

Overige gegevens:
Manuaalomvang: C-f
Pedaalomvang: C-c
Stemming: evenredig zwevend
Toonhoogte: a = 440 Hz
Tractuur: mechanische sleepladen

Het Van der Weele-orgel ging verloren bij de grote kerkbrand in de Grote- of Sint Jacobskerk op 5 september 1911. In het nieuwe kerkgebouw aan de Paul Krugerstraat nam men in 1914 een tweeklaviers Mannborg-drukwindharmonium in gebruik, geleverd door de heer J.J. van der Burg, orgelhandelaar in Vlissingen.


Foto : Het historische orgel in Nederland, 1769-1790

Geraadpleegde literatuur

Eck, T. van (1997)
Het historische orgel in Nederland, deel IV (1769-1790)
Rotterdam, Nationaal Instituut voor de Orgelkunst, 1997

Kluiver, J.H. (1974)
Historische Orgels in Zeeland, deel II
Middelburg, Mededelingen van het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen, 1974

Reliwiki (2009), geraadpleegd op 4 december 2009 van www.reliwiki.nl

Tramper, A., Meerman, A., Plas-van Rijsoort, W., (1998)
Zeven eeuwen Sint Jacobskerk, geschiedenis en restauratie
Goes, De Koperen Tuin, Centrum De Veste

 

Met dank aan

H. Feij

 

 

- Terug naar de top van deze pagina -